Kira, gelirin gölgesidir.

Masraf gerçektir; ama yeri kira artış formülü değildir. Vergi, bakım, boya mülk sahipliğinin doğal maliyetidir: konut, yatırım aracı olmadan önce bir barınma hizmetidir ve bu masraflar o hizmeti sunmanın bedelidir. Tek seferlik bir boya-badanayı aylığa böldüğünüzde, yıllık kira artışının yanında küçük kaldığını da görürsünüz.

Üstelik onarım masrafını, mülkün değer artışı kat kat karşılar. Ev sahibinin enflasyon koruması kira akışında değil, değerlenen varlıktadır. Bakım ve tadilatın regüle piyasadaki çözümü de yazılıdır: Almanya'da bakım yükümlülüğü yasayla ev sahibindedir ama karşılığında modernizasyon harcamasının yıllık %8'i kiraya yasal olarak yansıtılabilir; Viyana'da kiranın içinde ayrı bir bakım katkısı kalemi vardır. Formül basittir: belgeli masraf, şeffaf yansıtma. Masraf, tavanın düşmanı değil, tavanın içinde bir kalemdir.

Endeks sizin kiracınızın maaşına bakmaz; bordro istenmez. Tek bir ulusal TÜİK rakamıdır; bugün TÜFE'yi nasıl uyguluyorsanız, aynı şekilde. Bir TÜİK sayısının yerine başka bir TÜİK sayısı geçer.

Ama gelir olmazsa kira da olmaz. Kirayı ödeyen enflasyon değil, gelirdir. Gelir artmazsa kiranız ya düşer, ya kiracı bulamazsınız. Gelir, kiranın tavanıdır.

Almanya'da kira artışı tavanlı ve kiracı güçlü korunuyor; buna rağmen nüfusun yaklaşık yarısı kiracı ve Avrupa'nın en büyük kira piyasası orada. Koruma, kiralamayı bitirmez.

Kiralamaktan çekilen satar; satınca konut arzı artar, fiyat düşer, kiracı ev sahibi olur. "Buyrun ev alın" dediğiniz sonuç, tam da bu sistemin hedefidir. Üstelik öneri, üreticiye zaten dokunmuyor: yeni binalar ve yeni sözleşmeler kapsam dışıdır; kural yalnızca oturan kiracının yıllık artışını düzenler. Almanya yeni binaları kira freninden bu yüzden muaf tutar. Arzın, kirası regüle bir şehirde de üretilebildiğinin yüzyıllık kanıtı da var: Viyana sosyal konut programını 1923'te, hiperenflasyondan yeni çıkmış yoksul bir şehirken kurdu; bugün belediye 220 bin dairenin sahibidir ve üretim hiç durmadı. Portekiz aynı hedef için uygun konut inşaatında KDV'yi %23'ten %6'ya indirdi. Arz, tavanla değil tasarımla korunur.

Boş ev arzı azaltmaz; arzın ta kendisidir. Boş tutmak, sıfır gelir artı vergi artı gider demektir. "Gelir yoksa vergi de yok" bir kazanç değil; 80 lirayı 0 liraya indirmektir: kaybın itirafıdır.

Milyonlarca ev sahibi aynı anda inatlaşamaz. Biri boş tutar, diğeri o boşluğu doldurup kiracıyı kapar. Tehdit, kiracıyı değil, tehdidi savuranı vurur.

Bu, önerinin en ciddiye aldığı itirazdır. Oturan korunup ilk sözleşme serbest kalınca, ev sahibi farkı baştan fiyata yükleyebilir; bedeli de taşınmak zorunda olan öder: genç, öğrenci, şehre yeni gelen. Bu risk gerçektir ve inkâr edilmez.

Cevap üç katmanlıdır. Bir: ilk fiyatı asıl dizginleyen kural değil arzdır; öneri bu yüzden iki ayaklıdır (yukarıdaki arz bölümü). İki: beş yıllık rayiç düzeltmesi (TBK m.344/3, aşağıda) ev sahibinin "bir daha asla düzeltemem" korkusunu giderir; korku azalınca ilk kirayı peşin şişirme güdüsü de azalır. Üç: gerekirse ilk kiraya Almanya tipi bir emsal freni (ilk kiranın yerel emsali belli bir orandan fazla aşamaması) eklenebilir; bu, tasarım aşamasında tartışılacak bir vanadır.

Kira, onlardan yapısal olarak farklıdır. Kiranın zaten yasal tavanı var (TBK m.344); peynirin yok. Tartışma "kiraya sınır olsun mu" değil (o zaten var), "hangi çıpaya bağlansın"dır.

Ayrıca kiranın ikamesi yoktur: peynir pahalanınca az alırsınız, eve ne yaparsınız? Sözleşme kilidi ve taşınma maliyeti de gıdada yoktur. Gıda kendi kendini düzeltir; barınma düzeltmez.

Konut taşınabilir bir kutu değil, bir konumdur. İstanbul'daki hemşire, işini bırakıp başka şehirdeki ucuz eve gidemez. Boş ev nerede ucuzsa, iş de orada yoktur.

"Çalışıp ev alsın" derken: insanlar ev alamıyor, çünkü kira, biriktirecek parayı her yıl yiyor. Öneri tam da bu döngüyü kırar; kiracı biriktirip bir gün ev sahibi olabilsin diye.

Doğru, arttı. Ama sebebi düzenlemenin kendisi değil, keyfî ve belirsiz olmasıydı: bir yıl %25, ertesi yıl meçhul. Bu belirsizlik ev sahibinde risk yarattı, risk de kiraya prim olarak bindi.

Öneri tam da bu belirsizliği kaldırır. Kira, bir bakanın panik kararına değil, açıklanmış bir gelir oranına bağlanır. Keyfî tavan değil, kalıcı kural.

Doğru: 2005–2020'de resmî kira endeksi enflasyonu yalnızca takip etti; oturan kiracının yükü hafifledi bile. Ama sebebi çıpanın erdemi değil, konjonktürdü: o dönemde reel gelirler hızla arttı (asgari ücrette yaklaşık 20 yılda reel +%132). Gelir enflasyonun önünde koştuğu sürece, kirayı enflasyona bağlamak can yakmaz.

2021'de reel gelir tökezlediği an aynı çıpa ezmeye başladı: Aralık 2020'den Ağustos 2025'e kira 10,1 kat arttı, enflasyonun reel %57 üzerine çıktı ve tarihin en büyük asgari ücret telafisini (reel +%47) bile geçti. TÜFE çıpası iyi günde zararsızdır, kötü günde ezicidir; kiracıyı tam da en savunmasız anında yalnız bırakır. Gelir çıpası ise iki rejimde de doğru çalışır: gölge, cisim nereye giderse oraya gider. Dipnot niteliğinde bir kanıt: mevzuat, değişken faizli konut kredilerinin yasal referansını da en güncel yıllık TÜFE olarak belirler (Temmuz 2026: %32,11). Geçmiş enflasyon bu ülkede geleceğin fiyat listesidir; kira, o zincirin yalnızca en görünür halkasıdır.

Nominal / reel karışıklığı

O %764 nominaldir; içinde enflasyon vardır. Öneri reel artışı esas alır. Kümülatif enflasyon ~%412 idi; reel artış bunun çok altındadır.

40.000 TL kira: tavansız TÜFE ile ~205.000, %25 tavanla fiilen ödenen ~118.000, reel gelirle (öneri) ~59.000. Öneri, tavansız TÜFE'nin üçte biri, fiilen ödenenin yarısıdır. Hesap, itirazın tam tersini söyler.

Tutarsızlık yok. Kira üç ölçüye bağlanabilir: enflasyon, nominal gelir veya reel gelir. Üçü de sonuçta nominal bir kira üretir; yani kiracının o yıl fiilen ödediği lira.

Karşılaştırılan iki kira (öneri ~59.000 ve tavansız TÜFE ~205.000) da nominaldir. Ortada nominal-reel kıyası değil, iki nominal kira vardır: biri enflasyona, biri reel gelire endeksli.

Kısmen doğru: öneride, yüksek enflasyonda ev sahibinin reel kira getirisi erir. Bunu inkâr etmiyoruz; öneri enflasyon riskini bilerek ev sahibine kaydırır.

Ama "ezilen" yanlış kelime. Ev sahibinin elinde enflasyonla değerlenen bir varlık var; kira erirken mülkün değeri reel artıyor. Kiracının elinde ise sadece eriyen bir maaş var. Riski, taşıyabilen taşımalı.

Katılıyoruz: kalıcı çözüm düşük enflasyondur ve onu ancak hükümet sağlar. Ama enflasyon düşene kadar kiracının korunması da bir politika tercihidir.

Dahası bu, sadece bir ara dönem önlemi değil. Kira, enflasyon sıfır olsa bile gelirin önüne geçmemelidir. Gelir artışı yoksa kira neden artsın? İlke kalıcıdır.

Mülkiyet bir haktır, ama mutlak değildir. Anayasa'nın 35. maddesi, mülkiyetin kamu yararına sınırlanabileceğini açıkça yazar. Barınma da bir haktır (m.57).

İki hak çatıştığında ölçülü sınırlama meşrudur. Kaldı ki kira zaten bugün de TBK m.344 ile sınırlıdır; öneri yeni bir sınır değil, mevcut sınırın çıpasını düzeltir.

Hüküm eksik biliniyor. Satışın kendisi tahliye sebebi değildir, doğru; ama TBK 351 tam bu durum için vardır: evi oturmak için alan yeni malik, gereksinim sebebiyle tahliye isteyebilir. Edinimden itibaren bir ay içinde bildirim şartıyla altı ay sonra dava yolu açıktır. Yani kapı kapalı değil, altı aylık bir bekleme vardır. Daha önemlisi: bu bekleme bugünkü kanunun özelliğidir; bu sayfadaki önerinin getirdiği ya da götürdüğü bir şey değildir. Statükonun sürtünmesini önerinin hanesine yazmak hesap hatasıdır.

Öyleyse itiraz kiracıyı haklı çıkarır. Çünkü aynı düşük TÜFE, kiracının maaşına da uygulanır: kiracı gerçek fiyatları öder ama geliri "sahte" sayı kadar artar. En çok kaybeden odur.

"TÜFE sahte" demek, öneriyi güçlendirir. Öneri kirayı o tartışmalı sayıdan tümden koparır ve gerçekleşmiş gelire bağlar.

Tahribatın yeri kira artışı değil, depozito ve tazminattır. Olağan kullanım yıpranması ev sahibinindir; olağanüstü hasar ise depozitodan, gerekirse davayla tahsil edilir.

Kirayı, kullanım bedeli olmaktan çıkarıp tahribatın, enflasyonun ve garantili getirinin faturasına çeviremezsiniz. Bunlar ayrı kalemlerdir.

Sağlık da temel bir ihtiyaçtır ve "herkes bütçesine göre" mantığına bırakılmamıştır. Devlet taban kurar (kamu hastanesi), fiyata tavan koyar (SGK tarifesi), acil hastayı cebine bakmadan tedavi eder. Barınma da aynı türden bir temel ihtiyaçtır.

Benzetmeyi sürdürelim: hangi hastaneye gideceğinize baştan, bütçenize göre karar verirsiniz; bu serbesttir, tıpkı yeni kiracının fiyatı gibi. Ama bir kez yatışınız yapıldıktan sonra faturanız bir gecede katlanmaz. Yeni hasta piyasadır; yatan hasta korunur. Kira da böyle olmalı.

İkisi aynı anda doğru ve asıl haber tam bu. 2025'te 1.688.910 konut satıldı; 2013'ten beri rekor. Ama satışların yalnızca %14'ü kredili; 2020'de bu pay %38'di. Aynı yıllarda ev sahipliği oranı %61,1'den %56,1'e indi ve kayıp en çok düşük gelirlilerde: %57,8'den %45,8'e. Rekor satış, çöken kredi ve düşen ev sahipliği tek cümlede birleşir: konut satılıyor ama maaşla alınmıyor; alan, çoğunlukla zaten sahip olandır. Konut, barınma malı olmaktan çıkıp servet aracına dönüşmüştür; bu sayfadaki önerilerin hedefi de tam olarak o dönüşümü geri çevirmektir. Kredinin kapalılığı hesapla da görünür: yasal sınırlar içinde (aylık ~%2,9 faiz, 120 ay vade, taksit gelirin en çok yarısı) medyan hanenin kredi gücü yaklaşık 1,4 milyon TL'dir; İstanbul'da ortalama daire 6,3 milyon. (Kaynak: TÜİK konut satış ve konutta oturma istatistikleri.)

Bir varlığın getirisi iki parçadır: değer artışı ve kira. İkisi ters çalışır; birini garanti altına aldıkça diğerinden feragat edersiniz. "Hem evim enflasyonun üstünde değerlensin, hem kiram en az enflasyon kadar getirsin, ikisi de garantili" demek, tek varlıktan iki reel koruma istemektir.

Oysa risksiz reel getirinin üstündeki her kazanç, tanımı gereği bir risk primidir; yani riski üstlenmenin karşılığıdır. "Garanti" ile "risk primi" birbirinin zıddıdır. Zaten ev sahibinin enflasyon koruması kirada değil, değerlenen mülkün kendisindedir. Kiranın ayrıca enflasyonu yenmesini istemek, aynı getiriyi iki kez saymaktır.

Tersine, küçülür. Asıl kriz, sermayenin üretime değil betona yığılmasından çıkıyor. Yatırım cazibesi düşünce konut fiyatı da düşer; fiyat düşünce barınmak için satın almak kolaylaşır, talep kiralıktan mülkiyete kayar.

Getirisini az bulan mülkü satar; satınca arz artar, spekülasyon soğur, sermaye betondan çıkıp üretime döner. "Kriz büyür" diye korkulan senaryo, aslında krizin çözümüdür.

Dünyanın ev sahipliği şampiyonlarına bakın: Eurostat'ın 2024 verisinde nüfusun Romanya'da %94'ü, Slovakya'da %93'ü, Macaristan'da %92'si kendi evinde oturuyor; Singapur %90 bandında, Norveç %80 civarında. Türkiye %56 ile AB ortalamasının bile altında. O ülkelerde inşaat sektörü ölmedi; Singapur'unki dünyanın en yoğunlarından. Fark şu: konut orada bir teslimat sektörüdür, kira tahsilat makinesi değil. Singapur 1960'ta yoksul bir liman şehriyken devlet eliyle üretip vatandaşına sattı; Norveç kooperatif ve devlet konut bankasıyla bilinçli bir sahiplik çizgisi yürütür. İnşaatın müşterisi rantiye olmak zorunda değildir; hane ve kamu da müşteridir.

Denge göründüğü gibi değil. Diyelim enflasyon %35, herkese %35 zam; kira 40.000, maaş 80.000. Zammınız 28.000 olur; bunun tam yarısı, 14.000, daha eline geçmeden yalnızca kira artışına gider. Kalanla geçineceksiniz. Ama kiracının en büyük kalemi olan gıda daha hızlı arttı: TÜRK-İŞ'in Haziran 2026 verisinde mutfak enflasyonu 12 aylık %36,93. "Herkese eşit %35" tablosunda bile kiracı reel olarak geriler.

Üstelik bu, cömert senaryodur. Gerçekte maaş %35 bile almıyor: 2025'te asgari ücret %30 arttı, enflasyon %44'tü; 2026'nın ikinci yarısında zam hiç yapılmadı. Kira enflasyonu birebir takip ederken maaş onun gerisinde sürükleniyor. Çözüm, ikisini de enflasyona değil, ortak gerçek ölçüye, reel gelire, bağlamaktır. Bir de şu: kiracı yalnızca maaşlı değildir. Esnafın, serbest meslek sahibinin, işverenin maliyeti enflasyonla artar ama fiyatını piyasa belirler; kâr bir fark olduğu için makas kârda katlanır. Ciro 100, gider 70, kâr 30 olan biri, giderleri %30 artıp fiyatına piyasa %15 izin verdiğinde 24'e düşer; geliri nominal bile gerilerken kira zammı kapıya tam %30 olarak gelir. Tablonun özeti: bu ülkede enflasyona karşı yasayla, otomatik korunan tek özel gelir türü kira geliridir. Ne maaş, ne kâr, ne emekli aylığı. "Eşit tutmak" denen formül, tek bir geliri enflasyona karşı sigortalar ve primi, geliri hiç öyle korunmayan kiracıya ödetir.

Hayır, çünkü mevcut hukuktaki emniyet supabı korunur. TBK m.344/3'e göre beş yılı dolduran kirada hâkim, taraflar anlaşmış olsun olmasın, kirayı emsal kira bedellerini ve kiralananın durumunu gözeterek hakkaniyete göre yeniden belirler (kira tespit davası). Bu hak her beş yılda bir yeniden doğar. Yani hiçbir kira sonsuza dek başlangıç düzeyine kilitli değildir; bugün de değildir, öneride de olmaz.

Öneri yalnızca yıllık artışın çıpasını değiştirir: TÜFE yerine reel gelir. Beş yıllık rayiç düzeltmesine dokunmaz. Ev sahibi için tablo netleşir: dört yıl öngörülebilir artış, beşinci yılda emsale dönüş imkânı. Yargıtay bu düzeltmede oturan kiracı lehine hakkaniyet indirimi uygular; denge iki yönde de korunur.

Sizi hedef almıyorum; sizi de aynı belirsizlik eziyor. Bugünkü sistem size istikrar değil kumar sunuyor: bir yıl kira patlıyor, ertesi yıl bakan tavan koyuyor, sonra dava ve tahliye derdi. Öneri tam da bunu bitirir: kiranız açıklanmış bir gelir oranıyla, öngörülebilir biçimde artar.

Kaldı ki tek dairesini kirayla değerlendiren emekli, asıl bu öneriyle korunur: reel gelir arttıkça kiranız da artar, geriye gitmez (taban kuralı), üstelik daireniz enflasyonla değerlenmeye devam eder. Sorun tek daireli emekli değil; on daireyi boş tutup piyasayı kilitleyen spekülatördür. Öneri ikisini ayırır.

Dahası, bu ayrımı devlet zaten yapıyor. Emekli maaşı dışında geliri olmayan ve tek konutu olan kişi, o evi kiraya verip kendisi başka bir evde kiracı olsa bile (sözleşme kendi adına olmak kaydıyla), o konut için sıfır oranlı emlak vergisi öder. Aynı şekilde "gerçek gider" yöntemiyle, evini kiraya verip kendisi kirada oturan kişi ödediği kirayı aldığı kiradan düşer; net kazancı yoksa çoğu zaman ödenecek vergi de kalmaz. Yani "barınma için kiralayanı koru, yatırımcıyı ayır" ilkesi vergimizde zaten var. Bu öneri, aynı ilkeyi kira artışına taşır: yeni bir ayrıcalık değil, mevcut mantığın tamamlanmasıdır.

Önce olgu, çarpıtmadan: doğru. Arjantin 2023 sonunda kira yasasını kaldırdı; kiralık arz keskin biçimde arttı, reel kiralar düştü. Ama neyin çöktüğüne bakın. 2020 yasası üç ölümcül hata birden yapıyordu: bütün sözleşmeler yılda yalnızca bir kez ayarlanıyordu (yüzde yüzü aşan enflasyonda ev sahibinin reel geliri yıl ortasında eriyordu), sözleşmeler 3 yıl kilitliydi ve devlet piyasayı göremiyordu: yaklaşık 4 milyon kiracıya karşılık vergi idaresinde yalnızca ~193 bin kayıtlı sözleşme vardı. Çöken şey gelir endeksi fikri değil; hiperenflasyonda donmuş ayarlama + kilitli sözleşme + kayıt dışı devlet üçlüsüydü.

Bu önerinin üç bileşeni, o üç hatanın tam tersidir: çıpa mutlak değil görelidir (enflasyon yükselince nominal artışa otomatik izin verir), yeni sözleşme serbesttir (kaçış vanası açık) ve dijital kayıt ön koşuldur (devlet piyasayı görür). Bir de bugünü sorun: deregülasyon sonrası Arjantinli kiracı, sözleşmesine göre yılda 3–4 kez TÜFE zammı yiyor. Reel düşüş, endekslemenin adilliğinden değil, arz şokundan ve düşen enflasyondan geldi; enflasyon geri dönerse ilk ezilecek olan yine kiracıdır. Arjantin bu önerinin karşı örneği değil; ön koşullarının gerekçesidir.

İtiraz ciddidir ve inkâr edilmez: reel gelirin düştüğü yılda kira donar, ama aidat, bakım, sigorta enflasyonla artmaya devam eder. Cevap endeksi bozmak değil, simetriyi vergi tarafında kurmaktır: reel gelir artışının negatif çıktığı, yani kiranın dondurulduğu yıl, kira geliri vergi istisnası otomatik olarak genişler ya da vergi ertelenir. Takdirle değil, kuralla: kiracıyı koruyan istatistik, aynı anda ev sahibinin vergi yükünü hafifletir. Taban kuralı böylece tek taraflı bir yük değil, iki taraflı bir kriz protokolü olur.

Bu icat da değildir: Portekiz 2023'te tavanı %2'ye çekerken ev sahibini otomatik vergi indirimiyle telafi etti (yukarıdaki kartlarda). Kaldı ki dondurma istisnai senaryodur; olağan yıllarda reel gelir arttıkça kira da artar ve mülkün kendisi enflasyonla değerlenmeye devam eder. Garantili reel getiri ise hiçbir varlık sınıfında yoktur; risk primi zaten bunun bedelidir.

Hesaplayalım. Aylık 40.000 TL kira, yılda 480.000 TL gelir eder. Mesken istisnası ve götürü gider düşüldükten sonra, beyan eden bir ev sahibinin ödediği vergi 2025 tarifesiyle yılda yaklaşık 68.000 TL'dir. Yarısı bağışlansa kiracıya aktarılabilecek tutar ayda yaklaşık 2.850 TL olur: kiranın %7'si. Oysa tek bir %32'lik TÜFE zammı aynı kiraya ayda 12.800 TL ekler. İndirim, tek yılın zammının beşte birini karşılar; üstelik indirim tek seferlik bir seviye kaymasıyken zam her yıl bileşik gelir. Sorun kiranın seviyesinde değil, eğimindedir: kira TÜFE hızında büyümeye devam eder, gelir etmez. Eğimi düzeltmeyen her araç, birkaç yılda erimeye mahkûm bir iskontodur.

Üç yapısal sorun daha var. Fatura, kiracısı olsun olmasın bütün vergi mükelleflerine kesilir ve enflasyon yükseldikçe büyür; yani devlet, bütçenin en sıkışık olduğu yılda en büyük sübvansiyonu öder. Vergi kirayla orantılı olduğundan en büyük indirim, en pahalı dairede oturana gider. Ve beyan etmeyen ev sahibinin indirilecek vergisi de yoktur: kayıt dışı sözleşmedeki kiracıya bu çözümden sıfır kuruş düşer. Vergi aracının meşru yeri çıpanın yerine geçmek değil, yanında durmaktır; yukarıdaki otomatik stabilizatör ile İtalya'nın vergi teşvikli anlaşmalı kira modeli tam olarak bunu yapar.

TÜFE, giderlerin ağırlıklı ortalamasıdır; bütün giderler aynı anda ortalamanın üstünde artamaz. Soru şudur: en üstte hangisi var? Temmuz 2026'da açıklanan TÜİK Haziran verisi cevabı verir: genel TÜFE yıllık %32,1 iken ulaştırma %31,2 ile endeksin altında, gıda %35,5 ile hafif üstünde kaldı; konut grubu (kira, su, elektrik, gaz) ise %45,1 ile açık ara birinci oldu. "TÜFE'den hızlı artan giderler" avına çıkan, şampiyonun barınmanın kendisi olduğunu görür. Sepetin en hızlı şişen kalemini masum ilan edip suçu geride kalanlara atmak, veriyle bağdaşmaz.

Mantık tarafı daha da nettir: bu itiraz, TÜFE'nin gerçek hayat pahalılığını ölçemediğinin itirafıdır. Ölçemediği kabul edilen bir sayıya kirayı endekslemek nasıl savunulur? Üstelik gider baskısı arttıkça, hane bütçesinde kural konulabilecek tek büyük kalem kira olarak kalır. Yani itiraz güçlendikçe, kirayı gelire bağlamanın gerekçesi de güçlenir. İtiraz, sahibinin savunduğu çıpanın iddianamesidir.

Enflasyonu da kiracı üretmiyor. TÜFE'yi kur, enerji fiyatları ve para politikası belirler; ikisi de sözleşme taraflarının kontrolü dışındadır. "Taraflarla bağlantısız bir sayıya endeksleme olmaz" ilkesi kabul edilirse, ilk elenecek çıpa TÜFE'nin kendisidir. Kaldı ki öneri kiranın, kiracının kendi maaşına bağlanmasını istemez; TÜİK'in yayımlayacağı medyan gelire bağlar. Prim alan, terfi eden kiracı medyandan hızlı zenginleşir ve ev sahibinin bunda payı olmaz; bugün de yoktur.

Asıl cevap ise şudur: kirayı gelire ilk endeksleyen bu öneri değildir. Kiracı seçerken maaş bordrosu isteyen, "kiranın üç katı gelir" şartı koyan ev sahibinin kendisidir. Piyasa bu bağı sözleşmenin giriş kapısında zaten kurar. Öneri yeni bir bağ icat etmez; ev sahibinin kapıda kendi eliyle kurduğu bağın, sözleşme boyunca kopmamasını ister.

Kiranın TÜFE'ye endekslenmesi de dışarıdan alınmış bir uygulamadır; onu da başka ülkeler yapıyor diye benimsedik. Örnek almak yasaksa, ilk vazgeçilecek örnek TÜFE endekslemesidir. İtiraz kendi içinde tutarlı değildir: rahatsızlık örnek almaktan değil, örneğin işine gelmeyeninden kaynaklanır.

Doğru yöntem kopyalamak da değildir, denenmişe bakmaktır: ülkelerin denediklerini incelemek, sonuçlarını ölçmek ve içlerinden en makul olanı yerli koşullara göre kurmak. Buna kopyacılık değil, araştırma denir; alternatifi, dünyada denenmiş hiçbir şeye bakmadan karanlıkta el yordamıyla kural yazmaktır. Bu sayfadaki öneri zaten ithal değildir: Türk Borçlar Kanunu'nun mevcut maddesinde tek ölçünün değiştirilmesidir. Yukarıdaki ülke kartları şablon değil, mekanizmanın çalıştığının kanıtıdır; "Dürüst sınır" notunda yazdığı gibi öneri, mevcut örneklerin taklidi değil sıçramasıdır.